Er zijn twee manieren waarop we reageren op de wereld. Slechts twee. En deze twee reacties hebben we de hele dag door, zonder dat we ons daar bewust van zijn. Dat kost energie en leidt vaak tot ongewenste (tegen)reacties en stress. Bewustwording helpt deze reacties te temmen, zodat je meer keuze krijgt en energie overhoudt. Hoe dat werkt en hoe je hiermee kunt oefenen, daar gaat deze blog over.
De twee basisreacties in/op ons leven
Eerst even over deze twee reacties: welke zijn dat dan? De eerste is toenadering, de tweede is afwijzing.
Wat ik hiermee bedoel, is dat we vrijwel automatisch iets/iemand indelen in de categorie 'leuk' of 'niet leuk'. In het geval van 'leuk' bewegen we ernaartoe en willen we het graag hebben en houden. In de categorie 'niet leuk' bewegen we er juist van weg en willen we het níet hebben. Of in ieder geval niet zoals het nu is.
Dit klinkt heel simplistisch, maar test het zelf maar eens:
- Kijk om je heen en kies een object. Laat je aandacht daar even op rusten terwijl je je geest de vrije loop laat.
- Wat hoor je jezelf denken? Voel je er iets bij, misschien ook in je lijf?
- Is er een oordeel of mening? En is die in te delen in positief of negatief?
- Herhaal dit een paar keer en kies ook iets neutraals, zoals een deur, de muur, het plafond.
Zo moeilijk is het dus gewoon met iets te zijn! Hebben we dan geen standje ertussenin, neutraal? Nooit voor lang: zodra je je ergens op richt schiet je weer in de automatische reactie van leuk of niet leuk. En omdat we zo druk bezig zijn en veel impulsen krijgen, hebben we niet door dat deze reactie vrijwel continu opspeelt.
'If you can name it, you can tame it': bewustzijn is de sleutel voor betere keuzes
In het boeddhisme worden deze twee basisreacties gehechtheid en afkeer genoemd: tezamen met onwetendheid (van dat je deze reacties hebt) zijn dit de drie oorzaken van lijden. Of vrij vertaald: de oorzaken van ontevredenheid. Je wilt wat je leuk vindt hebben en houden en als dat (potentieel) niet lukt leidt dat tot ontevredenheid met de situatie.
Het gaat er niet om dat we moeten stoppen met streven naar de situatie die we willen. Waar het om gaat, is dat we ons bewust worden van onze automatische reacties op een situatie. Zodat we ze kunnen temmen aangezien ze meestal niet helpen noch iets toevoegen.
Als we leren omgaan met een situatie zonder automatisch (letterlijk en figuurlijk) te gaan trekken of duwen ontstaat er ruimte voor een bewuste respons in plaats van een automatische reactie. En het mooie is dat de automatische ergernissen steeds verder uitdoven en de responses spontaner helpend, 'pro-love' en 'pro-live' worden naarmate ons bewustzijn verder toeneemt.
Wat komt er vrij als je niet meer automatisch reageert?
Een ervaring op een 10-daagse stilteretraite: drie plekken naast mij zit een persoon die flink verkouden is en regelmatig zijn neus ophaalt en niest.
- Dag 1: 'Hoezo gaat deze persoon niet weg?' Onaardige gedachten beïnvloeden mijn humeur.
- Dag 2: De gedachtes zijn al wat stiller, maar bij ieder snottergeluid trekt een gevoel van walging en irritatie door mijn lijf.
- Dag 3: Nu komen ook mijn emoties tot rust, al reageert mijn lichaam nog met een ondefinieerbaar schokje.
- Dag 4: Ik hoor de geluiden maar er komt geen reactie in me op.
- Dag 5: 'Dat is ook vervelend voor je, als je zo verkouden bent': zowaar een aardige gedachte!
De overige dagen blijf ik vrij van reacties. Er ontstaat veel meer ruimte in mijn hoofd en lijf, die spontaan wordt ingevuld door een ontspannen, blij en gezegend gevoel.
Het onbewuste effect van de leider
Exact dezelfde dynamiek speelt dagelijks in onze geest en dan in het kwadraat. Meestal hebben we onze reactie überhaupt niet in de gaten. Als je de leider bent gaat dat nog sterker op: door je positie hebben jouw emoties, of je er nu bewust van bent of niet, nog meer impact.
Hoe je reacties te temmen? Een oefening.
- Ga eens na welke fysieke reacties jij hebt bij irritatie. Denk terug aan een situatie die je flink irriteerde.
- Voel of je lijf erop reageert: een verkramping in je schouders, een knoop in je maag, een suizen van je oren.
- Als het signaal zich een volgende keer voordoet, gebruik het dan als een alarmbel die je wakker maakt.
- Door als het ware boven de situatie te gaan hangen, stap je uit de automatische 'riedel'.
- Vraag jezelf af wat nu de meest helpende respons is.